Sığınak yönetmeliği esas itibariyle eski bir Yönetmelik olsa da özellikle 2025 yılında yapılan köklü değişikliklerle yenilenmiştir. Çağın ihtiyaçlarına cevap veren ve ayrıntılı düzenlemelerle uygulamadaki muğlaklığı kaldırmayı amaçlayan sığınak yönetmeliği, bu yazımızın konusu olarak ele alınacaktır. Bu yazımızda Yönetmelik ve Yönetmeliğin Kat Mülkiyeti Hukukuna yansımalarına değinecek; uygulamada yaşanan sığınıkların amacı dışında kullanılması konusundan ve yaptırımlardan bahsedeceğiz.
SIĞINAK NEDİR?
25/8/1988 tarihli ve 19910 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan Sığınak Yönetmeliğinin 4. Maddesinde “sığınağın” tanımı açıkça yapılmıştır. Buna göre “nükleer ve konvansiyonel silahlarla, biyolojik ve kimyevi harp maddelerinin tesirlerinden ve tabii afetlerden insanlarla, insanların yaşaması ve ülkenin harp gücünün devamı için zaruri canlı ve cansız kıymetleri korumak maksadıyla inşa edilen korunma yerleridir.” olarak tanımlanır.
Aynı Yönetmeliğin 5. Maddesinde ise a) Kullanacaklara göre sığınak çeşitleri b) Kullanım amacına göre sığınak çeşitleri olarak ikiye ayrılmıştır.
2025 yılında yapılan değişiklikle bu iki sığınak türü detaylandırılmış ve kapsamı genişletilmiştir.
KULLANACAKLARA GÖRE SIĞINAK TÜRLERİ NELERDİR?
Yönetmeliğin eski halinde özel sığınak ve genel sığınak ayrımı yapılmıştır. Fakat, yukarıda da bahsettiğimiz gibi, yapılan değişikliklerle sığınakların ayrımı aynı kalsa da kapsamı genişletilmiştir. Her iki sığınak türüne ilişkin, 2025 yılındaki değişiklikten önceki eski tanım ve yeni tanım şu şekildedir:
2025 yılından önce özel sığınak tanımı; evlerde, resmi ve özel idare, fabrika ve müesseselerin bodrumlarında veya bahçelerinde yapılır. Buralarda oturan aile, memur ve işçilerin korunmasını sağlamak amacıyla yapılan yapılardır.
7/11/2025-33070 sayılı değişlik ile özel sığınaklar şöyle tanımlanmıştır; şahıs, tüzel kişilik veya kamuya ait bina ve tesislerin kullanıcıları için öncelikle en alt bodrum katlarında ya da toprağa oturan kısımlarında veya bina içinde yapılamıyorsa uygulama imar planı ya da planda hüküm yoksa 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile belirlenen yapı yaklaşma mesafesine aykırı olmamak kaydıyla inşa edilen sığınaklardır.
2025 yılından önce genel sığınak tanımı; nüfus ve trafik yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde dışarıda bulunan halkın korunmasını sağlamak amacıyla yapılan yapılardır.
7/11/2025-33070 sayılı değişiklik ile genel sığınaklar şöyle tanımlanmıştır: Halkın toplu kullanımına yönelik olarak, mevcut yapılarda bu amaç için hazırlanmış olan veya devlet eliyle yapılan, koordinasyonu Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından sağlanacak sığınaklardır.
KULLANIM AMAÇLARINA GÖRE SIĞINAK TÜRLERİ NELERDİR?
Kullanım amaçlarına göre sığınak çeşitleri ise ikiye ayrılır. Bunlar basınç sığınakları ve serpinti sığınaklarıdır.
Basınç sığınakları özellikle nükleer, kimyasal ve biyolojik harp maddelerine karşı korunmak ve harekât güvenliğini sağlamak amacıyla Devlet tarafından inşa edilen sığınaklardır.
Serpinti sığınakları ise 2025 yılında yapılan düzenleme ile daha kapsamlı bir hal almış, Kat Mülkiyeti Hukukuna yakından ilgilendiren sığınak çeşididir. Radyoaktif serpinti etkilerine ve kimyasal, biyolojik harp maddelerine, nükleer silahların zayıflamış basınç ve ısı tesirlerine, konvansiyonel silahların parça tesirlerine karşı korunmayı sağlayan, özel ya da genel şekilde yapılan sığınaklardır. Serpinti sığınakları şahıs, tüzel kişilik veya kamuya ait bina ve tesislerin öncelikle en alt bodrum katlarında ya da toprağa oturan kısımlarında veya bina içinde yapılır. Aslında hepimizin günlük hayatında karşılaştığı sığınak çeşidi de serpinti sığınaklardır.
SERPİNTİ SIĞINAK YAPMANIN ZORUNLU OLDUĞU YERLER NERELERDİR?
2025 yılında yapılan değişiklikle, artık sadece barınma ihtiyacını gidermekten ziyade bir yaşam alanı oluşturan, içerisinde bir sürü faaliyet alanı barındıran belli büyüklükteki sitelerde sığınak yapma zorunluluğu getirilmiştir. Aksi takdirde bu yapılar iskan ve ruhsat alamayacaktır.
10’dan az bağımsız bölümü olan sadece konut kullanımlı yapılarda ise sığınak zorunluğu yoktur. Yine, emsal hesabına konu alanı 1500 m2’den az olan konut dışı kullanımlı yapılar ile 1000 m2’den az olan resmi binalarda, konut kullanımlı bağımsız bölüm sayısı 10’dan az olup, binanın tamamının emsal hesabına konu alanı 1500 m2’den az olan konutla birlikte aynı zamanda konut dışı kullanımlı yapılarda sığınak zorunluluğu yoktur.
Geriye kalan tüm konutlarda artık sığınak yapma zorunluluğu mevcuttur.
STADYUM VE BENZERİ AÇIK VE KAPALI SPOR TESİSLERİNDE SIĞINAK OLMASI ZORUNLULUĞU VAR MIDIR?
Yönetmelikte stadyum, açık ve kapalı spor salonlarına ilişkin sığınak zorunluğu mevcut alanının kişi kapasitesine göre düzenlenmiştir.
Buna göre önceden yapılmış 5000 kişiden az seyirci kapasitesine sahip stadyum ve benzeri açık ve kapalı spor tesislerinde, sığınak yapma zorunluluğu aranmaz. Yeni yapılacak 5000 kişi ve üzeri seyirci kapasitesine sahip stadyum ve kapalı spor tesislerinde sığınak aranır. Mevcuttaki 5000 kişi ve üzeri seyirci kapasitesine sahip stadyumların bodrum katları var ise sığınak olarak kullanılabilecek rezerv alanlar tespit edilerek sığınak olarak düzenlenir.
SIĞINAKLAR KİRAYA VERİLEBİLİR Mİ?
Yöneticiler tarafından, boş bulunan sığınaklar genelde kiraya verilmekte ya da kat malikleri/kiracılar tarafından ardiye gibi kullanılmaktadır. Uygulamada sıkça rastlanılan bu durumu Yönetmelik açıkça düzenlemiştir. Buna göre sığınaklar, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nda belirtilen ortak alanlardan olup bu hali ile yönetilir. Bu sığınaklar sığınmak amacı ile olsa dahi bağımsız olarak satılamaz, kiralanamaz, devredilemez ve amacı dışında kullanılamaz şeklinde düzenlemiştir.
Buna göre boş sığınaklar kiralanamayacağı gibi kat malikleri/kiracılar tarafından da ardiye olarak kullanılamayacaktır.
SIĞINAKLARIN KİRAYA VERİLMESİ DURUMUNDA NE YAPILMASI GEREKİR?
Yukarıda da bahsedildiği üzere, bazen yöneticiler binaya gelir getirmesi açısından sığınakları depo olarak kiralamaktadır. Bu durumda mevcut vaziyet belediye zabıta ekiplerine bildirilmeli ve tutanak tutulmalıdır. Tutulan tutanak neticesinde site yönetimine idari para cezası kesilmektedir. Yine sığınağın ardiye olarak kullanıldığı durumlarda da zabıta tarafından tutanak tutulup, ardından idari para cezası kesilmektedir.
Kesilen idari para cezalarına ise karşı itiraz yolu açıktır.
Yazımızda sığınak yönetmeliği ile ilgili günlük hayatta karşılaşabileceğimiz konulara değinerek, bu konulara ilişkin açıklamalar yaptık. Yazımızın faydalı olmasını dileriz.