Velayet, çocuğun ve istisnai olarak kısıtlı ergin çocukların şahıs varlığına, malvarlığına ve temsiline dair hak, yetki ve yükümlülüklerini ifade eden bir kavramdır.
Hukukumuzda velayet evlilik devam ederken kural olarak ana ve baba tarafından birlikte kullanılır. Boşanma sonucunda ise velayet genellikle ana ve babadan birine verilir. Eskiden hukukumuzda mümkün olmayan ortak velayet kavramı ise artık mahkemelerce kabul edilmiş, çocuğun menfaati ve tarafların aralarında anlaşmış olması halinde hakim tarafından ortak velayete hükmedilebilmektedir.
VELAYETİN ANA VEYA BABAYA VERİLMESİNE HAKİM NEYE GÖRE KARAR VERİR?
Velayet davalarında hakim imkan varsa ana ve babayı dinlemeli, çocuk vesayet altında ise vasi ve vesayet makamının düşüncesini almalıdır. Ancak hakim bunlarla bağlı değildir. Hakimin dikkate alacağı tek husus çocuğun menfaati olacaktır( 2. HD ,04.06.1985, 3296/ 5461).
Unutulmaması gereken bir diğer husus ise eşlerin boşanma davasındaki kusurları velayetin verilmesinde kusursuz ya da daha az kusurlu olan taraf için velayetin verilme sebebi değildir. Keza taraflardan birinin maddi durumunun iyi olması da yine yeterli değildir. Hakim burada çocuğun daha iyi yetişmesi için hangi tarafı uygun görürse velayeti ona verecektir.
VELAYETİN DEĞİŞMESİ DAVASI NEDİR? HANGİ HALLERDE AÇILIR?
Çocuğun velayetine ilişkin verilen karar nihai değildir. Velayetin değiştirilmesi davası, velayet hakkı kendisine verilen tarafın durumunun değişmesi veya sonradan ortaya çıkan çeşitli nedenlerden velayet hakkının gereği gibi kullanamaması ile çocuğun menfaatinin gerektirdiği durumlarda açılan bir davadır. Bu sebeple velayetin kaldırılması gerektiğini iddia eden taraf velayetin değişmesi davasını açabilir.
Hakim, durumun değişmesi üzerine kendiliğinden de velayette değişiklik yapabilir.
Velayetin değişmesine neden olacak durumlar Türk Medeni Kanunu md. 183’ de sayılmıştır. Buna göre :
- “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi,
- Ana veya babanın başka bir yere gitmesi,
- Velayet hakkına sahip eşin ölmesi,
- Çocuğun velayeti kendisinde bulunan tarafın çocuğa bakamaz hale gelmesi( cezaevine girmesi, rehabilite edilmesi, bitkisel hayata girmesi)
Hallerinde velayet değiştirilebilir. Fakat burada şu konuya da değinmek gerekir velayet kendisinde olan tarafın evlenmesi salt velayetin değişme nedeni değildir. Yapılan bu evliliğin çocuğun psikolojisini ve menfaatlerini zedeleyici nitelikte olması gerekmektedir.
VELAYETİN DEĞİŞTİRİLMESİ DAVASINDA YARGILAMA NASIL OLUR?
Velayetin değişmesi davası çocuğun durumu göz önüne alındığında hızlıca sonuçlanması gereken bir dava türü olup basit yargılama usulüne tabidir. Buna göre velayetin kaldırılması davasında dava dilekçesi ve cevap dilekçesinin verilmesi ile iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı başlar.
Aynı zamanda velayetin değişmesi davasında Bölge Adliye Mahkemelerinin kararı kesin olup temyiz yoluna başvurulamaz.
VELAYETİN DEĞİŞMESİNDE YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME NEDİR?
Velayetin diğer eşten alınıp kendisine verilmesini talep edin Aile Mahkemesine başvurması gerekmektedir. Aile mahkemelerinin olmadığı yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri Aile Mahkemesi sıfatı ile davaya bakmaktadırlar.
Velayetin değişmesi davasında özel ve kesin yetki kuralı söz konusu değildir. Talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
SONUÇ:
Velayetin değiştirilmesi davaları yukarıda da belirttiğimiz gibi her ki tarafında birer dilekçe vermesi ile iddia ve savunmaların genişletilmesi yasağının başladığı dava türüdür. bu sebeple bu davalarda uzman bir avukatta yardım almak hem dava dilekçesinde iddiaları ve buna ilişkin deliller ile sunmak açısından hem de cevap dilekçesinde bu iddiaları çürütecek delilleri sunmak açısından önem arz eder. Gümrükçü Hukuk olarak yazımızın faydalı olmasını dileriz.